Ein bioteknolog og systembiolog med interesse for gamal ølkultur

Professor på NTNU Per Bruheim (th) saman med Håvard Sletta (Forskingsleiar, SINTEF). Foto: Geir Mogen/NTNU Kommavd

Per Bruheim (professor, NTNU) er tungt inne på metabolismesida i fleire av digitalt liv prosjekta og som samarbeidspartnar i ei rekkje EU-prosjekt. Forskargruppa hans er interessert i korleis ein kan nytta seg av ulike metabolismevegar hjå ulike organismar for å gje bioteknologiske nyvinningar, men også korleis endringar i metabolismen er involvert i ulike sjukdomstilstandar hjå menneske, slik som kreft. I DLN er dei med i INBioPharm prosjektet kor ein ønskjer å optimalisera syntese av nye antibiotika (leia av Alexander Wentzel) og i DigiSal prosjektet (leia av Jon Olav Vik) kor dei studerer metabolismen til spesielle marine feittsyrer.

I laboratoriet til Bruheim og på metabolomicsplattformen, som han leiar, brukar dei massespektrometri for å måle nivået av metabolittar (små organiske molekyl) i celler. Hovudfokuset er metabolittar som er del av det vi kallar sentralmetabolismen – syntese og degradering av sukker, aminosyrer, nukleosid og lipid. Dei måler ikkje berre kor mykje det er av dei ulike metabolittane, men også kor raskt dei blir omdanna i cellene. Dette er særs viktig informasjon sidan nivået av metabolittar i ein synteseveg kan vere nokså likt i ei celle der omdanninga (fluksen) er høg som der den er låg. Når ein kan måle kor raskt ulike delar av metabolismen arbeidar, blir det også mogleg å lage matematiske modellar for prosessane. Slike matematiske modellar kan ein bruke til betre å forstå samanhengar mellom dei ulike delane av metabolismen og korleis dei ulike enzyma samverkar for å regulera syntesevegane.

For å måle nivået av metabolittar må ein isolere dei frå andre større molekyl i cella. Det er sjølvsagt ikkje likegyldig kva prosedyre ein nyttar. Om ein skal måle vassløyselege metabolittar eller feittløyselege, om ein skal måle nivået i subcellulære strukturar osb. Laboratoriet til Bruheim har utvikla mange ulike metodar for dette og standardiserte prosedyrar er viktige dersom ein skal samanlikna ulike prøvar og resultat frå ulike forskingsgrupper.

Metabolomics er spennande og gjær er ein av organismane som er best studert på det feltet. Bruheim har ein del forskingsaktivitet på gjær, nærmare bestemt ølgjærstammar. Det tok difor ikkje lang tid før samtalen vår handla om ølbrygging, nok også sidan underteiknande er ein av no mange heimebryggarar. Ølbryggarmiljøet har i lang tid vore oppteken av korleis ulike gjærstammar påverkar smaken til ølet. Bruheim er med på nybrotsarbeid også på denne fronten. Han er med på å karakterisera gamle ølgjærstammer frå ulike delar av landet, også ved å vekkje til livet gjærceller frå mange generasjonar sida.

Ei kvantitativ forståing av metabolismen i ulike organismar og celletypar vil bli svært viktig for å forstå korleis desse samverkar med miljøet dei lever i. Kvantitative målemetodar som blir utvikla bl.a i laboratoriet til Bruheim er heilt nødvendige for at ein skal kunne utvikla representative matematiske modellar som kan brukast for å forstå korleis ein kan endre metabolismen i mikroorganismar for industriell produksjon eller i menneskelege sjukdomstilstandar.

Forfatter

Rune Kleppe

E-post: rune.kleppe@uib.no
Tlf: 55584068

Profil

Tema
Industri

Publisert: 14. Mar 2017 - kl. 09:46
Sist oppdatert: 23. Mar 2017 - kl. 10:57